श्रीकृष्ण स्तोत्रम्
(इन्द्रकृतम्)

देवराज इन्द्र द्वारा रचित — ब्रह्मवैवर्त पुराण से उद्धृत

जब देवराज इन्द्र ने भगवान श्रीकृष्ण के परम तेजोमय स्वरूप तथा युग-युग में उनके भिन्न-भिन्न वर्णों एवं लीलाओं को देखा, तो भय और भक्ति से विभोर होकर उन्होंने इस स्तोत्र की रचना की। यह स्तोत्र ब्रह्मवैवर्त पुराण में वर्णित है और गुरु-शिष्य परम्परा से अंगिरा ऋषि तक पहुँचा।

मूल स्तोत्र

श्री गणेशाय नमः
इन्द्र उवाच
अक्षरं परमं ब्रह्म ज्योतीरूपं सनातनम् । गुणातीतं निराकारं स्वेच्छामयमनन्तजम् ॥ १॥
श्लोक २
भक्तध्यानाय सेवायै नानारूपधरं वरम् । शुक्लरक्तपीतश्यामं युगानुक्रमणेन च ॥ २॥
श्लोक ३
शुक्लतेजःस्वरूपं च सत्ये सत्यस्वरूपिणम् । त्रेतायां कुङ्कुमाकारं ज्वलन्तं ब्रह्मतेजसा ॥ ३॥
श्लोक ४
द्वापरे पीतवर्णं च शोभितं पीतवाससा । कृष्णवर्णं कलौ कृष्णं परिपूर्णतमं प्रभुम् ॥ ४॥
श्लोक ५
नवधाराधरोत्कृष्टश्यामसुन्दरविग्रहम् । नन्दैकनन्दनं वन्दे यशोदानन्दनं प्रभुम् ॥ ५॥
श्लोक ६
गोपिकाचेतनहरं राधाप्राणाधिकं परम् । विनोदमुरलीशब्दं कुर्वन्तं कौतुकेन च ॥ ६॥
श्लोक ७
रूपेणाप्रतिमेनैव रत्नभूषणभूषितम् । कन्दर्पकोटिसौन्दर्यं विभ्रतं शान्तमीश्वरम् ॥ ७॥
श्लोक ८
क्रीडन्तं राधया सार्धं वृन्दारण्ये च कुत्रचित् । कृत्रचिन्निर्जनेऽरण्ये राधावक्षःस्थलस्थितम् ॥ ८॥
श्लोक ९
जलक्रीडां प्रकुर्वन्तं राधया सह कुत्रचित् । राधिकाकबरीभारं कुर्वन्तं कुत्रचिद्वने ॥ ९॥
श्लोक १०
कुत्रचिद्राधिकापादे दत्तवन्तमलक्तकम् । राधार्चवितताम्बूलं गृह्णन्तं कुत्रचिन्मुदा ॥ १०॥
श्लोक ११
पश्यन्तं कुत्रचिद्राधां पश्यन्तीं वक्रचक्षुषा । दत्तवन्तं च राधायै कृत्वा मालां च कुत्रचित् ॥ ११॥
श्लोक १२
कुत्रचिद्राधया सार्धं गच्छन्तं रासमण्डलम् । राधादत्तां गले मालां धृतवन्तं च कुत्रचित् ॥ १२॥
श्लोक १३
सार्धं गोपालिकाभिश्च विहरन्तं च कुत्रचित् । राधां गृहीत्वा गच्छन्तं तां विहाय च कुत्रचित् ॥ १३॥
श्लोक १४
विप्रपत्नीदत्तमन्नं भुक्तवन्तं च कुत्रचित् । भुक्तवन्तं तालफलं बालकैः सह कुत्रचित् ॥ १४॥
श्लोक १५
वस्त्रं गोपालिकानां च हरन्तं कुत्रचिन्मुदा । गवां गणं व्याहरन्तं कुत्रचिद्बालकैः सह ॥ १५॥
श्लोक १६
कालीयमूर्ध्नि पादाब्जं दत्तवन्तं च कुत्रचित् । विनोदमुरलीशब्दं कुर्वन्तं कुत्रचिन्मुदा ॥ १६॥
श्लोक १७
गायन्तं रम्यसङ्गीतं कुत्रचिद्बालकैः सह । स्तुत्वा शक्रः स्तवेन्द्रेण प्रणनाम हरिं भिया ॥ १७॥
श्लोक १८
पुरा दत्तेन गुरुणा रणे वृत्रासुरेण च । कृष्णेन दत्तं कृपया ब्रह्मणे च तपस्यते ॥ १८॥
श्लोक १९
एकादशाक्षरो मन्त्रः कवचं सर्वलक्षणम् । दत्तमेतत्कुमाराय पुष्करे ब्रह्मणा पुरा ॥ १९॥
श्लोक २०
तेन चाङ्गिरसे दत्तं गुरवेऽङ्गिरसा मुने । इदमिन्द्रकृतं स्तोत्रं नित्यं भक्त्या च यः पठेत् ॥ २०॥
श्लोक २१
इह प्राप्य दृढां भक्तिमन्ते दास्यं लभेद्ध्रुवम् । जन्ममृत्युजराव्याधिशोकेभ्यो मुच्यते नरः ॥ २१॥
श्लोक २२
न हि पश्यति स्वप्नेऽपि यमदूतं यमालयम् ॥ २२॥

॥ इति श्रीब्रह्मवैवर्ते इन्द्रकृतं श्रीकृष्णस्तोत्रं समाप्तम् ॥

फलश्रुति जो भक्त श्रद्धा एवं भक्तिपूर्वक इस इन्द्रकृत श्रीकृष्ण स्तोत्र का नित्य पाठ करता है, वह इस लोक में दृढ़ भक्ति प्राप्त कर अंततः भगवान की दास्य भक्ति को प्राप्त होता है। ऐसा साधक जन्म, मृत्यु, जरा, व्याधि और शोक से सदा के लिए मुक्त हो जाता है, और स्वप्न में भी उसे यमदूत अथवा यमलोक के दर्शन नहीं होते।

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

श्रीकृष्ण स्तोत्रम् (इन्द्रकृतम्) किसने रचा है?
इस स्तोत्र की रचना देवराज इन्द्र ने की थी, जब उन्होंने भगवान श्रीकृष्ण के विभिन्न युगों में धारण किए गए स्वरूपों और उनकी लीलाओं का वर्णन करते हुए उनकी स्तुति की। यह स्तोत्र ब्रह्मवैवर्त पुराण में वर्णित है।
इस स्तोत्र के पाठ का क्या लाभ है?
स्तोत्र के अनुसार, जो व्यक्ति श्रद्धा और भक्ति से इसका नित्य पाठ करता है, वह जन्म-मृत्यु, जरा, व्याधि और शोक से मुक्त हो जाता है तथा अंत में भगवान की दास्य भक्ति प्राप्त करता है।
इस स्तोत्र में कितने श्लोक हैं?
इस स्तोत्र में 22 श्लोक हैं, जिनमें भगवान श्रीकृष्ण के सतयुग, त्रेता, द्वापर और कलियुग में धारण किए गए स्वरूपों तथा वृन्दावन की विभिन्न लीलाओं का वर्णन है।